Home » pagina 8

 

Het bestand was de kroon op Oldenbarnevelts werk

Na bijna een halve eeuw oorlog werden de vijandelijkheden eindelijk gestaakt

Een hele generatie had nog nooit vrede gekend

Maar binnen de republiek heersten veel spanningen

Maurits had veel aanhang in de ’oorlogspartij’

En al langer bestaande godsdienstige tegenstellingen laaiden fel op

 

 

 

Een grote drijfveer voor de opstand was het
recht op gewetensvrijheid geweest

Tirannie van Alva
Willem Jacobsz Delff
Gravure 1622

Het recht om het eigen protestantse geloof te mogen belijden
dat wreed door de katholieke spaanse
inquisitie werd onderdrukt

Toledo Duke of Alba
Willem Key
Oil on panel 1550/1650
Vrouw Ursel in de gevangenis gegeseld
Jan Luyken
Prent 1685

Maar voor de fanate calvinistische dominees
ging het al lang niet meer om gewetensvrijheid
De mens was verdoemd !`
Dat stond in de bijbel
En het ene ware gezuiverde geloof moest zegenvieren

Franciscus Gomarus
Afbeelding 1630
Adam and Eve Driven out of Eden Gustave Doré 1865
Heidelbergse Catechismus 1563
Z. Ursinus en C. Olevianus
Afbeelding 1563

Zelfs over een heel klein beetje vrije wil viel met hen niet te praten

Arminius en Gomarus worden voor de Staaten gehoord
Simon Fokke
Ets 1722/1784

Iedere afwijking van de zuivere leer moest
worden uitgebannen

W. Swanenburgh en I. Meursius
Gravure 1625
Den Arminiaanse Dreck-waghen
Anoniem
Ets 1618

De leidse hoogleraar Vorstius had het zelfs gewaagd aan de Goddelijkheid van Jezus te twijfelen
Hij was een ketter en moest het land worden uitgezet

Vortius Tresel Uitenbogaert en Haen gebannen
Gravure 1619
De Drie-eenheid
El Greco 1570
Conrad Vorstius
Gravure 1622

Oldenbarnevelt die zijn benoeming had
gesteund werd belasterd en zwart gemaakt

Spotprent op Oldenbarnevelt en zijn medestanders
Crispijn van de Passe
Gravure 1613/1618

Hij zou heulen met de Spanjaarden en
het land aan hen willen verkopen

Spotprent katholieke kerk
Anonymous
Spotprent met vergelijking Oldenbarnevelt en Alva
Anoniem
Ets 1618

Het ene ware geloof moest - tegen Oldenbarnevelts wil -
aan de hele natie worden opgelegd
En elk ander geloof moest worden verboden
en verbannen

D'Arminiaensche uytvaert
J.C. Visscher
Ets 1619
De synode van Dordrecht
Anoniem
Ets 1618

 

De dominees kregen steun van Jacobus 1

Die was al hoofd van de engelse kerk en wilde
ook wel hoofd van de nederlandse kerk worden

King James I of England
Daniel Mytens
Painting 1621

Oldenbarnevelt verweerde zich fel
Willem de Zwijger had juist zwaar voor godsdienstvrijheid gevochten
Dat recht was in de Unie van Utrecht vastgelegd

Willem de Zwijger Prins van Oranje
Adriaan Thomasz. Key
Oil on panel 1579
Laatste pagina van de Unie van Utrecht
Onbekend
Afbeelding 1579

Ook maakte hij zich grote zorgen over
de situatie in Europa
De keizer en de katholieke koningen verenigden zich om ieder protestantisme te verdelgen

Kaiser Ferdinand II
Oil on canvas 1614
Philips III of Spain
André Polanco 1617
Fahne der Kath, Liga

Een grote oorlog in heel Europa dreigde
uit te breken
Tevergeefs probeerde Oldenbarnevelt alle protestanten tegen dit gevaar te verenigen

Die Schlacht bei Wimpfen 1622
Onbekend
Afbeelding

Prins Maurits had zich lange tijd van de godsdiensttwisten afzijdig gehouden
Ik ben krijgsman en geen godgeleerde
had hij gezegd

De synode van Dordrecht
Onbekend
Prins Maurits in harnas
Onbekend
Gravure 1604

Hij ging naar de kerk bij Johannes Uitenbogaert
een gematigd dominee die bevriend was met Oldenbarnevelt

Johannes Uytenbogaert
Jan de Visscher
Gravure 1600/1700
Monument voor de Remonstranten
G. Kitsen en J. Jelgerhuis
Ets 1790/1836

Maar de ongetrouwde Maurits had
een rijk liefdesleven
en Uitenbogaert sprak hem hierover
een keer vermanend toe
Maurits was daarop heel kwaad geworden

The procuress
Gerard van Honthorst
Painting 1625
Johannes Wtenbogaert
Rembrandt van Rijn
Schilderij 1625

Vanaf toen steunde hij openlijk het kamp
van de fanate dominees
Heel zijn gewicht legde hij voor hen in de schaal

Op de Waegschaal
Salomon Savery 1618
Maurits scheidt het kaf van het koren 1618
Anoniem

Het volk werd vanaf de kansel opgehitst
en overal in het land braken rellen uit
Bij kerken werden ruiten ingegooid en
vernielingen aangericht

Winkels
Schoonhoven
Jan Luyken 1698
Plundering kerk
Simon Fokke 1779

In Leiden was de situatie zo ernstig
dat het stadhuis moest worden verschanst

Arminiaanse schans Breestraat Leiden
Jan Luyken
Afbeelding 1696/1700

Met steun van Maurits werd de lastercampagne tegen Oldenbarnevelt steeds feller
Schatten geld zou hij van de Spanjaarden ontvangen

Maurice Prince of Orange
E. van Meteren en S. Ruytinck 1623
Verclaringhe van den Gouden Blaes-balck
Anoniem
Pamflet 1618

Hij was een papist, een antichrist ...

Wonderlijcke Schoolhoudinghe van Mr. Jan van Oldenbernevelt
Anoniem Pamflet 1618
Gulden Legende Van den Nieuwen St. Jan Anoniem

Om de rellen te beteugelen stond Oldenbarnevelt de hollandse steden toe
eigen milities met 'waardgelders' aan te nemen

Comitatus Hollandiae denuo forma Leonis
Nicolae Iohannis Visscher
Afbeelding 1648
Duitse huursoldaat
Onbekend
Afbeelding

Maar als kapitein-generaal van het leger
kon Maurits dit niet laten gebeuren
Zijn gezag als opperbevelhebber werd
aangetast!

Portret Prins Maurits
Soetens & Fils
Afbeelding 1840
Prins Maurits t
Henri Ambrosius Pacx

129Mauritsschaakb.jpg

Heel zijn strategisch vernuft gebruikte hij
En in stad na stad verving hij het bestuur
door aan hem getrouwen

De Prins
Guido Metsers
Beeld 2004

In Utrecht dankte hij met grote overmacht
de waardgelders af

Afdanken der waardgelders te Utrecht door Maurits
Joost Vornelisz.Droochsloot
Olieverf op doek 1625

Al hun wapens legden zij voor hem neer
En de raadspensionaris Gilles van Ledenberg
die Oldenbarnevelt trouw was gebleven
werd gevangen genomen

Het afdanken van de waardgelders te Utrecht
J. van der Veen en K.F. Bombled
Toonlithografie 1853/1861
Gilles van Ledenberg
Collectie Duijvestein 1670

Vrienden van Oldenbarnevelt waarschuwden
hem om te vluchten

"Ja, er zijn slechte mensen", antwoordde hij

T. van Berkhout waarschuwt Oldenbarnevelt
J. Buys
Tekening 1779/1784

Hij weigerde om weg te gaan

En op 29 augustus 1618 werd ook hij
gevangen genomen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gevangenneming Johan van Oldenbarnevelt 1618
J.F.C. Reckleben en H.J. Brill
Staalgravure 1658/1860